Dzień:

Ewangelia według św. Łukasza

Rozdział 3

PRZYGOTOWANIE DO DZIAŁALNOŚCI JEZUSA

Jan Chrzciciel

1 Było to w piętnastym roku rządów Tyberiusza Cezara. Gdy Poncjusz Piłat był namiestnikiem Judei, Herod tetrarchą Galilei, brat jego Filip tetrarchą Iturei i kraju Trachonu, Lizaniasz tetrarchą Abileny; 2 za najwyższych kapłanów Annasza i Kajfasza skierowane zostało słowo Boże do Jana, syna Zachariasza, na pustyni. 3 Obchodził więc całą okolicę nad Jordanem i głosił chrzest nawrócenia dla odpuszczenia grzechów, 4 jak jest napisane w księdze mów proroka Izajasza: 
Głos wołającego na pustyni: 
Przygotujcie drogę Panu, 
prostujcie ścieżki dla Niego! 
Każda dolina niech będzie wypełniona, 
5 każda góra i pagórek zrównane, 
drogi kręte niech się staną prostymi, 
a wyboiste drogami gładkimi! 
6 I wszyscy ludzie ujrzą zbawienie Boże.

Wezwanie do nawrócenia

7 Mówił więc do tłumów, które wychodziły, żeby przyjąć chrzest od niego: "Plemię żmijowe, kto wam pokazał, jak uciec przed nadchodzącym gniewem? 8 Wydajcie więc owoce godne nawrócenia; i nie próbujcie sobie mówić: "Abrahama mamy za ojca", bo powiadam wam, że z tych kamieni może Bóg wzbudzić dzieci Abrahamowi. 9 Już siekiera do korzenia drzew jest przyłożona. Każde więc drzewo, które nie wydaje dobrego owocu, będzie wycięte i w ogień wrzucone".

Szczególne wskazania

10 Pytały go tłumy: "Cóż więc mamy czynić?" 11 On im odpowiadał: "Kto ma dwie suknie, niech [jedną] da temu, który nie ma; a kto ma żywność, niech tak samo czyni". 12 Przychodzili także celnicy, żeby przyjąć chrzest, i pytali go: "Nauczycielu, co mamy czynić?" 13 On im odpowiadał: "Nie pobierajcie nic więcej ponad to, ile wam wyznaczono". 14 Pytali go też i żołnierze: "A my, co mamy czynić?" On im odpowiadał: "Nad nikim się nie znęcajcie i nikogo nie uciskajcie, lecz poprzestawajcie na swoim żołdzie".

Świadectwo Jana o Mesjaszu

15 Gdy więc lud oczekiwał z napięciem i wszyscy snuli domysły w sercach co do Jana, czy nie jest Mesjaszem, 16 on tak przemówił do wszystkich: "Ja was chrzczę wodą; lecz idzie mocniejszy ode mnie, któremu nie jestem godzien rozwiązać rzemyka u sandałów. On chrzcić was będzie Duchem Świętym i ogniem. 17 Ma On wiejadło w ręku dla oczyszczenia swego omłotu: pszenicę zbierze do spichlerza, a plewy spali w ogniu nieugaszonym". 18 Wiele też innych napomnień dawał ludowi i głosił dobrą nowinę.

Uwięzienie Jana

19 Lecz tetrarcha Herod, karcony przez niego z powodu Herodiady, żony swego brata, i z powodu innych zbrodni, które popełnił, 20 dodał do wszystkiego i to, że zamknął Jana w więzieniu.

JEZUS MESJASZEM

Chrzest Jezusa

21 Kiedy cały lud przystępował do chrztu, Jezus także przyjął chrzest. A gdy się modlił, otworzyło się niebo 22 i Duch Święty zstąpił na Niego, w postaci cielesnej niby gołębica, a nieba odezwał się głos: "Tyś jest mój Syn umiłowany, w Tobie mam upodobanie".

Rodowód Jezusa

23 Sam zaś Jezus rozpoczynając swoją działalność miał lat około trzydziestu. Był, jak mniemano, synem Józefa, syna Helego, 24 syna Mattata, syna Lewiego, syna Melchiego, syna Jannaja, syna Józefa, 25 syna Matatiasza, syna Amosa, syna Nahuma, syna Chesliego, syna Naggaja, 26 syna Maata, syna Matatiasza, syna Semei, syna Josecha, syna Jody, 27 syna Jana, syna Resy, syna Zorobabela, syna Salatiela, syna Neriego, 28 syna Melchiego, syna Addiego, syna Kosama, syna Elmadana, syna Hera, 29 syna Jezusa, syna Eliezera, syna Jorima, syna Mattata, syna Lewiego, 30 syna Symeona, syna Judy, syna Józefa, syna Jony, syna Eliakima, 31 syna Meleasza, syna Menny, syna Mattata, syna Natana, syna Dawida, 32 syna Jessego, syna Jobeda, syna Booza, syna Sali, syna Naassona, 33 syna Aminadaba, syna Admina, syna Arniego, syna Esroma, syna Faresa, syna Judy, 34 syna Jakuba, syna Izaaka, syna Abrahama, syna Tarego, syna Nachora, 35 syna Serucha, syna Ragaua, syna Faleka, syna Ebera, syna Sali, 36 syna Kainama, syna Arfaksada, syna Sema, syna Noego, syna Lamecha, 37 syna Matusali, syna Enocha, syna Jareta, syna Maleleela, syna Kainama, 38 syna Enosa, syna Seta, syna Adama, syna Bożego.

Przeczytałem trzeci rozdział Ewangelii według św. Łukasza i słuchałem, co Duch mówi do Kościoła.

Kościołowi, z którego powołałem sługi moje, księdza Karola i księdza Jerzego napisz: To mówi Ten, który w każdym pokoleniu powołuje proroków, by głosili chrzest nawrócenia na odpuszczenie grzechów. Ten, który sprawi, że jeśli ludzie zamilkną, to kamienie prorokować będą.

Mówisz, jestem świętym narodem, bo wiarę wyssałem z mlekiem matki i z każdego progu uczynił twierdzę, by Kościoła bronić przed najeźdźcami i innowiercami ze wschodu i zachodu. Dumny jesteś ze swoich świętych i bohaterów. Chętnie przypominasz krew wylaną w obronie Boga, honoru i ojczyzny. 

Potomstwo żmijowe! Kto wam pokazał jak uniknąć nadchodzącego gniewu? Cóż mi po twojej przeszłości, skoro wśród Ciebie rozpanoszyła się pycha, chciwość i gnuśność. Czujesz się lepszy od swych braci, którzy zapomnieli o mnie i błąkają się po manowcach. Masz się za mądrzejszego od tych, którzy zapomnieli o przykazaniach i gonią za mamoną. Z wyższością patrzysz na rozpustników i bałwochwalców. Nie patrz na grzechy Herodów i Herodiad, ale spójrz na swoje dzieci, ich wybory i decyzje. Pomnij, że zamiast poprzestawać małym, na tym, co ci przeznaczono, szukasz bogactwa, sławy i wygody.

Ty, który nie jesteś godzien, by rozwiązać rzemyk u moich sandałów, nie pokładaj ufności w swojej mocy i chwale, ale w tym, że jesteś umiłowanym dzieckiem mego Ojca. Wejdź na moją drogę, gdy bez grzechu poczęty i bez grzechu zabity, stanąłem między grzesznikami.

Znam pewnego chłopaka – studenta, dwudziestoparolatka, który gdziekolwiek idzie i z kimkolwiek rozmawia, nie boi się mówić o Panu Bogu i jest zupełnie normalnym człowiekiem (czytaj – nie jest fanatykiem religijnym). Przeżywa różne trudności, doznaje smutku, czasem rozgoryczenia, ale nigdy nie waha się wypowiadać Jego imienia. Dlaczego o nim piszę?  Ponieważ ten chłopak – chodź tego nie wie – pokazał mi o co chodziło Janowi Chrzcicielowi. Bez barier, bez obaw, z pokorą i odwagą umiał opowiedzieć o Jezusie. Tego właśnie pragnie mnie dzisiaj nauczyć. Niestety doświadczenie dzisiejszego świata pokazuje, że chrześcijanie coraz częściej chowają się pod koc i swoją wiarę czynią sprawą prywatną, o której się nie mówi, a nawet nie wypada o niej wspominać. Zupełnie inaczej czynią np. żydzi czy muzułmanie. Tymczasem, gdyby nie Jan, św. Paweł, Ewangeliści … dzisiaj pewnie nie znałbym Jezusa. Oczywiście nie uważam, że publiczne (poza Kościołem) wyznawanie Jezusa jest łatwe. Co więcej myślę, że wielokrotnie brakuje mi tej umiejętności. Na dodatek mam świadomość tego, iż wyznawanie Jezusa nie może mieć w sobie nachalności, która mogłaby od Boga oddalać. Boję się jednak, że ta świadomość w gruncie rzeczy powoduje, iż obawiając się o indywidualność innej osoby, szanując jej poglądy i idee, bojąc się, iż odczyta moje słowa jako fanatyczną religijną nachalność, zwyczajnie rezygnuję z głoszenia Ewangelii – tak jest prościej, nikt źle nie zrozumie, nikomu nie wydam się szaleńcem. Niestety, jakoś do tej pory nie zauważyłem, że Janowi zupełnie to nie przeszkadzało.

Rozdział trzeci Ewangelii Łukaszowej jest dokładniejszym przedstawieniem dwóch postaci, które czytelnik już zna od momentu ich poczęcia. Są to Jan i Jezus. Ewangelista przenosi w czasie akcję swego opowiadania. Znajdujemy się w roku 28/29 po Chr. Jan już działa publicznie i udziela chrztu, a Jezus niedługo swoją misję rozpocznie.

 

w. 1-20

w piętnastym roku rządów Tyberiusza cezara...: Łukasz po raz kolejny rozpoczyna swoje opowiadanie od umiejscowienia w czasie opisywanych wydarzeń. Ten wstęp chronologiczny nawiązuje do starotestamentalnych formuł obecnych w księgach proroków, np. Iz 1, 1; Jr 1, 2-3; Ez 1, 1-3 i in. Prorocy ST otrzymywali swoje widzenia w konkretnym czasie. Łukasz używając takiej samej formuły literackiej wskazuje, że Jan Chrzciciel jest również prorokiem.

Tyberiusz: Tiberius Caesar Augustus, ur. 42 przed Chr., cesarz rzymski w latach 14-37 po Chr. Na jego cześć Herod Antypas założył w latach 17-22 po Chr. nowe miasto na zachodnim brzegu Jeziora Galilejskiego i nazwał je Tyberiada.

Poncjusz Piłat: rzymski prefekt Judei w latach 26-36 po Chr. (tytuł prokuratora pojawia się w rzymskiej nomenklaturze dla tej funkcji dopiero po r. 44 po Chr.). Jak sugeruje jego przydomek, pochodził zapewne z Pontu na północnych wybrzeżach Azji Mniejszej (dzisiejsza Turcja). Nic nie wiadomo o jego życiu  przed objęciem urzędu w Judei. Zasłynął jako okrutny urzędnik, nie wahał się prowokować Żydów, a następnie surowo ich karać. Łukasz wspomni o nim w 13, 1, nawiązując do zleconej przez niego masakry pielgrzymów z Galilei. W Cezarei Nadmorskiej znaleziono tablicę z inskrypcją, w której pojawia się jego imię. Jest jedną z głównych postaci w opisach procesu Jezusa i skazania go na śmierć. Odwołany z urzędu z powodu masakry Samarytan na górze Garizim w 36 r. po Chr. Liczne legendy i apokryfy mówią o jego późniejszych losach. Według niektórych miał popełnić samobójstwo z powodu wyrzutów sumienia dręczących go po skazaniu Jezusa. Według innych miał się nawrócić na chrześcijaństwo. W Kościele koptyjskim jest nawet czczony jako święty. 

Herod tetrarchą Galilei: Herod Antypas, ur. ok. 22 r. przed Chr., zm. po 39 r. po Chr., kiedy został skazany na wygnanie do Galii przez cesarza Kaligulę. Syn Heroda Wielkiego. Po śmierci ojca w 4 r. przed Chr. objął władzę w Galilei (dziś północny Izrael) i Perei (dziś północno-zachodnia część Jordanii). Królestwo Heroda Wielkiego zostało podzielone między jego synów. Herod Antypas panował z nadania rzymskiego i posiadał tytuł tetrarchy. Rozwijał wielkie projekty budowlane, np. w Seforis i w Tyberiadzie. U Łukasza wystąpi jeszcze w związku ze sprawą swego małżeństwa z Herodiadą (3, 19n), kwestią dyskusji nad tożsamością Jezusa (9, 7-9) oraz podczas procesu Jezusa (23, 6-12).

Filip tetrarchą Iturei i Trachonitydy:  Herod Filip, ur. ok. 24 r. przed Chr., zm. ok. 34 r. po Chr. Syn Heroda Wielkiego. Po śmierci ojca z nadania rzymskiego rządził terenami na wschód od Jeziora Galilejskiego (dzisiejsze Wzgórza Golan oraz południowa część Syrii i północna część Jordanii). Zapamiętany jako dobry i łagodny władca. Rozbudował Cezareę Filipową (Banias, Paneas) oraz Betsaidę (skąd wywodzili się apostołowie Szymon Piotr, Andrzej i Filip, zob. J 1, 44).

Lizaniasz tetrarchą Abileny: Niewiele o nim wiadomo. Wspomniany jest być może przez Józefa Flawiusza (Wojna żydowska, II, 11, 5; II, 12, 8 oraz Dawne dzieje Izraela, XIX, 5, 1). Abilena była niewielkim górskim regionem na północny zachód od Damaszku.

za najwyższych kapłanów Annasza i Kajfasza: W czasach końca epoki Drugiej Świątyni żydowscy arcykapłani sprawowali swój urząd z nadania Rzymu, podobnie jak władcy świeccy wymienieni wcześniej przez Łukasza.

Annasz, ur. ok. 22 r. przed Chr., zm. po 33 r. po Chr. Ustanowiony arcykapłanem w 6 r. po Chr. przez Kwiryniusza (zob. Łk 2, 2) przy okazji organizowania struktur władzy w nowoutworzonej  rzymskiej prowincji Judei. Sprawował swój urząd do r. 15 po Chr. Jego potomkowie również pełnili urząd arcykapłański w kolejnych latach. Talmud (traktat Pesahim 57a) wspomina o rodzie Annasza jako ludziach wpływowych, lecz działających na szkodę ludu.

Kajfasz, Josef bar Kajafa, Józef syn Kajfasza, zięć Annasza, arcykapłan z nadania rzymskiego w latach 18-36 po Chr. Wraz ze swoim teściem odebrali ważną rolę w ujęciu, procesie i skazaniu Jezusa. W listopadzie 1990 r. odnaleziono w Jerozolimie ossuarium (kamienną skrzynkę na kości) z inskrypcją z imieniem Kajfasza.

Środowiska związane ze Świątynią ostatecznie odrzucą zarówno posłannictwo Jana, jak i Jezusa.

nad Jordanem: Tradycja wskazuje, że Jan udzielał chrztu przy brodach na rzece Jordan, naprzeciw Jerycha. Miało to być to samo miejsce, w którym Izraelici przebyli rzekę, by wejść do Ziemi Obiecanej (zob. Joz 3-4).

chrzest: W praktyce religijnej judaizmu okresu Drugiej Świątyni istniało bardzo wiele obmyć i zanurzeń rytualnych. Religia, zwłaszcza pod wpływem faryzeuszy, jak również środowisk esseńskich, przykładała coraz większą wagę do kwestii czystości rytualnej. Chrzest Janowy wpisuje się w kontekst religijny swojej epoki. Nowością jest wymiar nawrócenia dla odpuszczenia grzechów. Według Jana nie wystarczy dokonanie samej czynności zanurzenia. Konieczna jest zmiana wewnętrznej postawy człowieka, jak mówią o tym kolejne wersety (10-14). Odpuszczenie grzechów w ST było związane ze złożeniem ofiary w Świątyni. U Jana staje się związane z metanoią, czyli zmianą sposobu myślenia i postępowania.

Zarówno przywołanie cytatu z Izajasza, jak i styl wypowiedzi w 3, 7-14 wyraźnie podkreślają, że Jan podejmuje tradycję dawnych proroków. Instytucja proroka stopniowo zanikała w Izraelu po powrocie z wygnania babilońskiego (538 r. przed Chr.) i podczas panowania perskiego (do II poł IV w. przed Chr.).  Pojawienie się proroka miało być znakiem dla żydów i zapowiedzią odnowienia kultu świątynnego (zob. 1 Mch 4, 46).

Przełom er to czas wzmożonego oczekiwania na pojawienie się mesjasza, pomazańca Bożego. Świadectwa tego oczekiwania znaleźć można szczególnie w pismach apokryficznych, a także w literaturze esseńskiej. Mesjasz (lub – jak w Qumran – mesjasze) nie miał być Bogiem czy Synem Bożym – na taką koncepcję nie pozwalał ścisły monoteizm religii Izraela. Miał to być wysłannik Boży, którego zadaniem było odnowienie Izraela, pokonanie jego wrogów (czy to politycznych, czy to duchowych) oraz ukazanie chwały Bożej.

głosił dobrą nowinę: Dosłownie ewangelizował. Termin ewangelia pochodzi od greckiego czasownika oznaczającego przekazywanie dobrej wieści. W Mk 1, 1 staje się nazwą własną opowieści o życiu, śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa. Jan Chrzciciel już uczestniczy w misji głoszenia Ewangelii Jezusa.

Łukasz bardzo krótko wspomina o epizodzie kończącym działalność Jana. Dłuższe opowiadanie o uwięzieniu Jana przez Heroda Antypasa oraz okolicznościach jego śmierci znajdziemy w Mk 6, 17-29. 

 

w. 21-22

Scena chrztu Jezusa jest w różny sposób wspomniana we wszystkich czterech Ewangeliach kanonicznych.  W wersji Łukaszowej głos z nieba jest skierowany bezpośrednio do Jezusa. Nawiązuje do Ps 2,7 i Iz 42, 1.

gdy się modlił: Łukasz bardzo często wspomina o tym, że ważnym wydarzeniom w życiu Jezusa towarzyszyła Jego modlitwa (np. 5, 16 – przed uzdrowieniem; 6, 12 – przed wyborem Dwunastu; 9, 18 – przed zapowiedzią Męki; 9, 28-29 – przed Przemienieniem i in.). Publiczna działalność Jezusa zaczyna się modlitwą i modlitwą się skończy (22, 46).

Duch Święty jest nieustannie obecny w życiu Jezusa już od Jego poczęcia. Będzie też obecny z uczniami Chrystusa, gdy wypełni się proroctwo Joela 3, 1-5, cytowane w Dz 2, 17-21.

 

w. 23-38

Łukasz przedstawia rodowód Jezusa. Doprowadza listę Jego przodków aż do Adama, pierwszego człowieka. Scena chrztu Jezusa objawiła Go jako prawdziwego Syna Bożego. Przytoczenie rodowodu od Adama ukazuje Jezusa jako prawdziwego człowieka.

Sporządzanie list rodowodowych było częstą praktyką w społecznościach starożytnego Bliskiego Wschodu. W Biblii znajdziemy takie genealogie np. w Rdz 5, 1-32; 10, 1-32; 11, 10-26. 27-32.

Łukaszowa genealogia Jezusa różni się wyraźnie od Mateuszowej (Mt 1, 1-17). Łukasz wymienia 77 przodków Jezusa i cofa się aż do początku stworzenia, wskazując  tym samym, że misja Jezusa będzie skierowana nie tylko do potomstwa Abrahama, ale do każdego człowieka. Mateusz zaczyna listę przodków Jezusa od Abrahama, zbiera ich w trzy grupy po 14 osób i doprowadza do Jezusa, który w tej wizji jest synem Obietnicy danej przez Boga Abrahamowi i jej ostatecznym wypełnieniem.